1 · Yeni Ay
Ay'ın görünen yüzü karanlıktır.
Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz
Ortak Özellikleri
Güneş, Dünya ve Ay'ın uzaydaki şekli birbirine benzer. Her üç gök cismi de küre şeklindedir.
Tıpkı Dünya'mızda olduğu gibi, Güneş'in ve Ay'ın da iç içe geçmiş katmanları bulunur.
Farklılıkları
- Işık Kaynağı Mı? Güneş bir yıldızdır ve etrafına ısı ve ışık saçar (Doğal ışık kaynağıdır). Ancak Dünya ve Ay ışık kaynağı değildir.
- Ay Nasıl Parlar? Ay'ın kendisi ışık üretmez, sadece Güneş'ten aldığı ışığı bir ayna gibi Dünya'ya yansıtır.
- Büyüklükleri: Çaplarını karşılaştırırsak; Güneş bir basketbol topuysa, Dünya bir nohut, Ay ise bir mercimek tanesi kadardır. (Güneş > Dünya > Ay)
Güneş
Dünya
Ay
Özetle: Her üçü de küredir, her üçünün de katmanları vardır. Fakat sadece Güneş ışık saçar.
Güneş'in Yapısı ve Özellikleri
Güneş Nedir?
Güneş, Dünya'mıza en yakın yıldızdır. Çevresine ısı ve ışık yayar. Orta büyüklükte ve orta sıcaklıkta bir yıldızdır. Dünya'daki yaşamın kaynağıdır.
Güneş'in Yapısı ve Şekli
- Güneş, tıpkı Dünya ve Ay gibi küre şeklindedir.
- Güneş, sıcak gazlardan oluşur. En çok Hidrojen (%73) ve Helyum (%25) içerir.
- Güneş o kadar büyüktür ki, içine yaklaşık 1 milyon tane Dünya sığabilir.
- Güneş'in de Dünya gibi katmanları vardır. İçten dışa doğru: Çekirdek, Işık Küre, Renk Küre ve Taç Küre. En sıcak yeri çekirdeğidir.
Güneş Lekeleri
Güneş'in yüzeyinde daha soğuk olan karanlık bölgelere Güneş Lekesi denir. Ünlü bilim insanı Galileo Galilei, kendi icat ettiği teleskopuyla güneş lekelerini gözlemlemiş ve bu lekelerin hep aynı yöne doğru kaydığını fark etmiştir. Bu gözlem bize Güneş'in kendi ekseni etrafında döndüğünü kanıtlar.
Güneş'in Hareketleri
Güneş, kendi ekseni etrafında saat yönünün tersine (batıdan doğuya doğru) dönme hareketi yapar. Güneş'in kendi ekseni etrafında bir tam tur dönmesi yaklaşık 25 Dünya günü sürer.
Biliyor muydunuz? Güneş lekelerinin aynı yöne kayması, Güneş'in kendi ekseni etrafında döndüğünü kanıtlar.
Ay'ın Yapısı ve Özellikleri
Ay Nedir?
Ay, Dünya'nın tek doğal uydusudur. Dünya'ya en yakın gök cismidir ancak kendisi bir ışık kaynağı değildir, Güneş'ten aldığı ışığı yansıtır.
Ay'ın Yapısı ve Yüzeyi
- Ay da Güneş ve Dünya gibi küre şeklindedir.
- Ay'ın atmosferi (hava tabakası) yok denecek kadar incedir.
- Atmosferi çok ince olduğu için Ay'da yağmur, kar, rüzgar gibi hava olayları görülmez. Ayrıca gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok yüksektir.
- Rüzgar olmadığı için Ay'a giden astronotların ayak izleri hiç bozulmadan milyonlarca yıl kalabilir.
- Ay'ın yüzeyine çarpan meteorların oluşturduğu derin çukurlara krater denir.
Ay'ın Hareketleri
Ay'ın üç çeşit hareketi vardır (Tümü saat yönünün tersinedir):
- Dönme Hareketi: Kendi ekseni etrafında döner (yaklaşık 27.3 gün).
- Dolanma Hareketi (Dünya etrafında): Dünya etrafında dolanır (yaklaşık 27.3 gün).
- Dolanma Hareketi (Güneş etrafında): Dünya ile birlikte Güneş etrafında dolanır (365 gün 6 saat).
Önemli: Ay'ın kendi ekseni etrafında dönme süresi ile Dünya etrafında dolanma süresi eşit olduğu için, Dünya'dan bakıldığında Ay'ın hep aynı yüzünü görürüz. Arka yüzünü dünyadan asla göremeyiz.
Unutmayın: Ay'ın atmosferi çok ince olduğu için hava olayları görülmez, bu yüzden ayak izleri silinmez!
🌗 Ay'ın Evreleri Şeması
Ay'ın yaklaşık 29,5 günlük evre döngüsünde ardışık ana evreler arasında yaklaşık 7 gün, bir ana evre ile yanındaki ara evre arasında ise yaklaşık 3,5 gün bulunur.
2 · Hilal
Aydınlık bölüm büyümeye başlar.
3 · İlk Dördün
Sağ yarısı aydınlık görünür.
4 · Şişkin Ay
Aydınlık bölüm yarıdan fazladır.
5 · Dolunay
Görünen yüzün tamamı aydınlıktır.
6 · Şişkin Ay
Aydınlık bölüm küçülmeye başlar.
7 · Son Dördün
Sol yarısı aydınlık görünür.
8 · Hilal
Yeni Ay'a yaklaşırken incelir.
Yeni Ay
Dünya'ya bakan yüzü ışık almaz.
Hilal
Ters 'C' harfi gibi görünür.
İlk Dördün
'D' harfi gibi görünür.
Şişkin Ay
Aydınlık kısım yarısından fazladır.
Dolunay
Yüzü tamamen aydınlıktır.
Şişkin Ay
Aydınlık yüzey küçülmeye başlar.
Son Dördün
Ters 'D' harfi gibi görünür.
Hilal
'C' harfi gibi görünür.
☀️ Güneş'i Neden Farklı Konumlarda Görürüz?
Güneş sabah, öğle ve akşam gökyüzünün farklı yerlerindeymiş gibi görünür. Bunun nedeni Güneş'in her gün Dünya'nın çevresinde dolaşması değil, Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesidir.
Güneş doğudan doğar, batıdan batar gibi görünür
DOĞU → gökyüzü → BATI
Sabah
DOĞU
DOĞU
Öğle
YÜKSEKTE
YÜKSEKTE
Akşam
BATI
BATI
Neden? Dünya kendi ekseni etrafında batıdan doğuya döndüğü için Güneş, gökyüzünde doğudan batıya gidiyormuş gibi görünür.
1
Sabah
Güneş doğu tarafında ve ufka yakın görünür.
2
Öğle
Gökyüzünde sabaha göre daha yüksekte görünür.
3
Akşam
Batı tarafında ufka yaklaşır ve batıyormuş gibi görünür.
🔄 Güneş, Dünya ve Ay'ın Hareketleri
Gök cisimleri hem kendi eksenleri etrafında dönebilir hem de başka bir gök cisminin çevresinde dolanabilir. Yönleri karşılaştırmak için sisteme kuzey yönünden bakıyoruz.
